De Jevgeni Onegin Uitdaging – Hoofdstuk 5

DFEE4271-8A27-4539-B618-BC6F98FB4E61_1_201_a

All objects either scared or charmed her, with secret meanings they’d impart…

Svjatki

Het is inmiddels januari en de eerste sneeuw is gevallen. Tatjana, als echte Russische, is dol op de winter.  Ze heeft Onegin niet meer gezien sinds zijn afwijzing een half jaar daarvoor. Maar is hij ook uit haar hart? Begin januari worden in Rusland de ‘svjatki’* gevierd. Tatjana, die net als haar schepper** zeer bijgelovig is, stort zich met volle overgave op de diverse manieren om de toekomst op liefdesgebied te voorspellen, die traditioneel tijdens de svjatki worden beoefend. Behalve de naam van haar toekomstige echtgenoot, Agafon, blijft voor de lezer verborgen wat de uitkomst hiervan was.

Een beroep op duistere krachten.

Tatjana’s ultieme poging is het oproepen van een profetische droom. Omdat je een beroep doet op duistere krachten, is het belangrijk dat je je daarvoor openstelt en dus doet Tanja haar zijden ceintuur af (die beschermt namelijk tegen duistere krachten) en er hangt een portret van ‘Lel’ (de Slavische variant van Eros) boven haar bed. Onder haar kussen legt ze een spiegel. 

De droom

Ze droomt inderdaad een fantastische en profetische droom; het is zelfs de meest besproken droom in de geschiedenis van de Russische literatuur! In een sneeuwlandschap moet ze een rivier oversteken waarbij ze geholpen wordt door een beer. Ze probeert de beer te ontvluchten, valt en wordt door de beer opgetild en naar een hut gebracht. In die hut zitten allerlei groteske monsters aan tafel en in hun midden zit Onegin! Hij is duidelijk de baas van het gespuis. Als de gedrochten Tanja zien roepen ze ‘van mij! van mij!’ tot Onegin ‘van mij!’ roept. De monsters verdwijnen en Onegin legt de doodsbange Tanja op een bed. Dan komen Lenski en Olga binnen en doodt Onegin Lenski met een mes.

De droom zit vol elementen die veel in Russische sprookjes voorkomen: de beer, het bos, de hut en de monsters. Freud was nog niet geboren en de droom was bedoeld om de toekomst te voorspellen, en daar had Tanja het boek van ene Martin Zadeck voor. Nabokov heeft ooit in dat boek de symbolen uit Tanja’s droom opgezocht en vond uit dat de kraai de dood van een familielid aankondigt, de dennenboom een huwelijk en de beer rijkdom. En we zullen zien dat dit gaat uitkomen. 

De droom is ondanks het beloofde huwelijk en de rijkdom nogal onheilspellend. Vooral Onegin is behoorlijk duister in de droom, heel anders dan de Onegin waar ze haar brief aan schreef. Wel is er een erotische spanning tussen haar en Onegin, die wordt verbroken door de komst van Olga en Lenski. Het is niet verwonderlijk dat als ze Onegin een paar dagen later op haar naamfeest in het echt ziet, dat ze zich geen raad weet met zichzelf. 

Tatjana’s naamdag

De viering van haar naamdag is een echo van de monsterlijke bijeenkomst die ze in haar droom zag. Onegin ziet Tanja’s stress en even weet ze zelfs zijn medelijden op te wekken en hij werpt haar een tedere blik toe die in haar hart haar gevoelens voor hem weer doet opleven. Maar Onegin is vooral woedend op Lenski, die een klein feest in familiekring beloofd had en uit wraak flirt hij de hele avond met Olga. Ongetwijfeld moet dit de verwarring bij de arme Tanja alleen maar groter gemaakt hebben. Lenski is in ieder geval woedend als hij ziet dat Onegin met zijn Olga flirt en hoofdstuk 5 eindigt met Lenski die wegstormt en van plan is het conflict op te lossen met een duel.

E824185D-4B2A-4B90-B81E-D1EB2293196E

Poesjkin op z’n best

Poesjkin laat hier zien wat hij allemaal kan. Al zijn talenten komen samen in dit hoofdstuk. We vinden hier niet alleen fantastische poëzie, maar ook een mysterieuze sprookjesachtige sfeer, oude Russische tradities en een intrigerend plot.

De structuur

Het exacte midden van Jevgeni Onegin vinden we in hoofdstuk 5, stanza 5, regels 6-7: All objects either scared or charmed her, with secret meanings they’d impart…

Het begin van stanza 13 is bijna hetzelfde als stanza 38 in hoofdstuk 3, de vlucht de tuin in. Binnen hoofdstuk 5 vinden we de oppositie tussen Olga, more rosy than the dawn before (21:11) en Tanya, paler than the moon at dawn (30:2).

Svetlana

Svetlana is de heldin uit een gedicht van Zjoekovski die een nachtmerrie heeft waarin ze door haar  geliefde naar haar graf gedragen wordt. Zij komt ook in hoofdstuk 3 voor.

1F33EC0C-0365-494D-B047-03915F7A7727_1_201_a

Bonus materiaal

  • De ‘svjatki’ zijn de dagen tussen 6 en 19 januari, de geboorte en de doop van Jezus. In die dagen gelden de normale (kerk)regels niet, en hebben duistere krachten vrij spel. Om te weten te komen wat het nieuwe jaar ging brengen qua oogst, liefde, en gezin werden die duistere krachten opgeroepen. Er waren heel veel manieren om meer te weten te komen over de liefde, zoals een onbekende op de weg naar zijn naam te vragen en dat was dan de naam van je toekomstige man. De engste manier was om in het badhuis (waar geen iconen hingen) midden in de nacht in een spiegel te kijken tot je je toekomstige echtgenoot zag. Ook waren er verkleedpartijen waarbij de beer nooit ontbrak, een mogelijke verklaring voor de beer in Tanja’s droom. Russen waren (en zijn) heel bijgelovig. Dit past, zoals het woord al zegt, niet in het Christelijke geloof en de kerk was er dus op tegen. Alleen tijdens de svjatki werd het oogluikend toegestaan. Tolstoj heeft de svjatki ook beschreven in Oorlog en Vrede (deel 7, hoofdstuk 10).

** *In stanza 6 is sprake van een haas en een monnik in het zwart; Poesjkin was ooit onderweg naar Sint Petersburg, maar keerde hals over kop weer terug nadat zijn pad gekruist was door een haas en een monnik in zwart.

8EDB5277-C6C3-443E-9F4B-6E1BA83A81B7

D58482AD-B6D3-4AF5-9DBA-7E314F8A6422_4_5005_c

*****

Hoofdstuk 6 staat gepland voor 10 mei. Veel leesplezier!

 

Tekst en foto’s © Elisabeth van der Meer 2020

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s