De Jevgeni Onegin Uitdaging – Hoofdstuk 6

514633AD-8213-4BDC-8925-006A1C458D58_1_201_a

Waarin Onegin zijn vriend Lenski koelbloedig doodschiet in een duel

Op het eind van hoofdstuk 5 hoorden we dat Lenski van plan was om met Onegin te duelleren omdat Onegin met zijn verloofde Olga had geflirt. Dit lijkt voor ons 200 jaar later misschien een bagatel, maar in 1821 gold dat als een geldige reden voor een duel; men hoorde zijn eer en de eer van zijn verloofde te verdedigen.

Zaretksi verschijnt ten tonele

De ochtend na Tatjana’s naamdag krijgt Onegin bezoek van ene Zaretski*. Als Lenski’s secondant is hij gekomen om Onegin officieel uit te dagen. Onegin heeft gemengde gevoelens voor Zaretski, die een twijfelachtige reputatie geniet. Feit is dat hij de uitdaging aanneemt, omdat hij zich tegenover hem niet wil laten kennen. Maar het zit hem zeker niet lekker. Lenski, die nog kookt van woede, wacht vol ongeduld op antwoord. Maar naar mate de dag vordert gaat ook hij twijfelen. Hij wil Olga, die blijkbaar een ordinaire flirt is, eerst niet zien, maar opeens bevindt hij zich toch bij haar op de stoep (13). Al snel blijkt echter dat deze ‘flirt’ zich van geen kwaad bewust is en nog net zo dol op haar verloofde is als altijd.

Het duel

Maar gedane zaken nemen geen keer en als hij thuis komt schrijft Lenski zijn laatste gedicht (21-22). De volgende ochtend vroeg komt Zaretski hem halen voor het duel. Onegin heeft zich verslapen en komt pas veel later op de afgesproken plek aan. De twee vrienden nemen hun positie in en… Onegin schiet als eerste en raakt Lenski fataal.

Het is een misverstand, een nare droom

Het lijkt allemaal een enorm misverstand te zijn. In stanza 18 gebruikt Poesjkin maar liefst drie keer de woorden ‘когда бы’ (als… maar). Maar niemand weet wat er omgaat in de ander en als in een droom vinden de gebeurtenissen die tot het fatale duel leiden plaats. We denken voortdurend dat er nu wel iets zal gebeuren waardoor het duel afgeblazen zal worden en als het toch plaats vindt denken we dat het een droom zal blijken te zijn.

De lezer wordt bewust door Poesjkin in deze droomachtige toestand gebracht. Hoofdstuk 6 begint met de gasten van het feest die naar bed gaan en al spoedig liggen te snurken. Tatjana kan niet slapen en zit in het maanlicht te peinzen. De acties van zowel Onegin als Lenski voorafgaand aan het duel zijn vreemd en niet karakteristiek. Lenski bevindt zich ‘opeens’ bij Olga’s huis. Een gedaagde zou zich normaal gesproken niet zo nonchalant gedragen als Onegin hier doet. Het is vreemd dat hij de uitdaging accepteert in plaats van zijn excuses aan te bieden*. Hij wordt pas wakker als de zon al lang op is, terwijl hij bij zonsopkomst op de afgesproken plek had moeten zijn, en hij laat Lenski uren wachten op een koude januariochtend. Hij heeft niet de moeite genomen om een geschikte secondant te vinden en komt met zijn bediende (een secondant hoort iemand van dezelfde klasse te zijn) naar de afgesproken plek. Omdat hij Lenski had beledigd en de oorzaak van het duel is, had hij Lenski als eerste moeten laten schieten. Desalniettemin schiet hij zelf als eerste. Hij had in de lucht kunnen schieten, of op Lenski’s been (12:14), maar in plaats daarvan schiet hij op diens hart. Kortom, je vraagt je voortdurend af hoe het in hemelsnaam zover heeft kunnen komen.

Een secondant zonder principes

De rol van Zaretski in dit alles is op zijn minst twijfelachtig te noemen; een secondant hoort te proberen een verzoening tot stand te brengen. Hij had Onegin moeten vragen of hij zijn excuses wilde aanbieden toen hij de uitdaging accepteerde, maar hij maakt zich zo snel mogelijk uit de voeten. Zaretski staat al om 6 uur bij Lenski voor de deur, terwijl de zon pas om ongeveer 20 over 8 zal opkomen op die plek en datum. Hieruit blijkt zijn sensatiebeluste wens dat het duel plaatsvindt. Voor het duel horen beide secondanten nogmaals een poging tot verzoening te doen. We kunnen de arme Guillot niets kwalijk nemen, die had nooit gedacht dat hij zich ooit in een dergelijke positie zou bevinden en verstopt zich van schrik achter een boom, maar Zaretski weet dondersgoed wat de bedoeling is.  

Als Lenski in de sneeuw neergevallen is kijkt Zaretski naar hem en zegt kil* “well then, he’s dead.”  Onegin lijkt dan opeens wakker te worden en zich te realiseren dat hij zojuist zijn vriend heeft doodgeschoten. Maar het is al te laat, en het is geen nare droom. Lenski wordt op een idyllische plek* (40-42), die perfect past bij zijn romantische dichterziel, begraven (dood door duel werd als zelfmoord gezien en daarom mocht hij niet op een kerkhof begraven worden).

Afscheid

In stanza 46 neemt Poesjkin afscheid van Michailovskoje. Zijn huisarrest is na tweeëneenhalf jaar opgeheven. Hoe het verder gaat met Olga, Tanja en Onegin horen we in hoofdstuk 7.

CF1C14B5-6B73-47A3-8534-A9CBBE7BA29C_1_201_a

*Volgens Nabokov heeft dit figuur niets te maken met Tolstoj de Amerikaan, maar ik denk het toch wel. De biografische details die Poesjkin geeft, gecombineerd met het feit dat dit hoofdstuk op Michailovskoje is geschreven terwijl Poesjkin verbannen was en van plan was om de Amerikaan uit te dagen zodra hij weer mocht reizen, en dus lichtelijk geobsedeerd was van de Amerikaan, maken het in mijn ogen aannemelijk dat hij wel degelijk aan de Amerikaan dacht toen hij Zaretski creëerde. 

** Excuses konden een duel voorkomen zonder de eer van beide partijen te schaden.

*** Deze woorden doen wel heel erg denken aan de woorden die Dolochow uitspreekt bij het dode lichaam van Petja in Tolstoj’s Oorlog en Vrede. 

**** Diezelfde romantische setting met twee sparren zien we later terug bij het graf van Bazarov in Toergenjev’s Vaders en Zonen.

Bonus materiaal

Ondanks de wijze woorden van Poesjkin in stanza 28 (but enmity in their class holds shame in savage dread, alas) zal Poesjkin zelf ook sterven door een duel in 1837, alhoewel hij wel vrede zal maken met de Amerikaan. Na zijn vertrek uit Michailovskoje in 1826 vertrekt hij naar Moskou, waar hij wel degelijk de Amerikaan uitdaagt, maar het komt niet tot een duel.

*****

Hoofdstuk 7 staat gepland voor 24 mei:

Tekst en foto’s © Elisabeth van der Meer 2020

505C8699-7F97-4C76-894B-9A82B0FE9216_1_201_a

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s