De Jevgeni Onegin Uitdaging – Onegin’s Reizen

De appendix ‘Onegin’s Reizen‘ is op het eerste gezicht moeilijk te plaatsen in de context van de acht hoofdstukken waaruit Jevgeni Onegin bestaat.

Russisch-heid

De stanza’s waarin Onegin’s reizen worden beschreven, waren oorspronkelijk voor hoofdstuk 8 bedoeld, en Jevgeni Onegin zou in totaal negen of tien hoofdstukken gehad hebben. Wellicht vond Poesjkin dat ze te veel afweken van het gevoel van ‘Russisch-heid’ dat de rest van de novelle zo kenmerkt, en besloot hij daarom om ze als het ware te verbannen naar een appendix. Als hij ze helemaal weg had gelaten, zou dat mogelijk een te groot gat veroorzaakt hebben tussen de verdwijning van Onegin na het duel en zijn terugkomst in Sint Petersburg een paar jaar later. Als ze deel uit hadden gemaakt van de novelle zelf, dan zouden ze Tatjana’s reis naar Moskou gespiegeld hebben.

Tegenstellingen

Zoals we eerder al zagen zit Jevgeni Onegin vol met tegenstellingen, tussen de stad en het platteland bijvoorbeeld. In Onegin’s Reizen verschuift dat naar de tegenstelling tussen Rusland en Rusland’s zuidelijke territoria, zoals de Krim en de Kaukasus. Toen Poesjkin in 1823 begon te schrijven aan Jevgeni Onegin was hij verbannen uit Sint Petersburg (van 1820 tot 1826) en woonde hij in Moldavië. Zijn reizen naar de Kaukasus en de Krim tijdens zijn verbanning maakten dat Poesjkin Rusland en zijn eigen Russisch-zijn met nieuwe ogen ging zien. Hij kon zelf niet naar Sint Petersburg gaan, maar in plaats daarvan stelde hij zich zijn held Jevgeni Onegin en zijn lezer daar voor. Het is zeer onwaarschijnlijk dat de bijzonder Petersburgse dandy Jevgeni Onegin ooit bestaan had als Poesjkin niet verbannen was geweest!

Тоска! (Ennui!)

In literaire zin staan reizen vaak symbool voor persoonlijke groei. Uit een aantal van de originele stanza’s uit wat oorspronkelijk bedoeld was als hoofdstuk 8, blijkt dat Poesjkin wel degelijk van plan was om Jevgeni tot bepaalde inzichten te laten komen, en dat hij zelfs eraan dacht om hem deel te laten nemen aan de Decembristenopstand in 1825. Echter, alle stanza’s die te politiek geladen waren zijn uit de uiteindelijke versie geschrapt en een Jevgeni die wederom verveeld is is overgebleven. Dus als Jevgeni al iets geleerd heeft tijdens zijn reizen, dan is dat dat zijn verveeldheid uit hemzelf komt, en niet uit zijn omgeving.

Childe Harold

De reizen kunnen ook gezien worden als een antwoord op Byron’s Childe Harold’s Pilgrimage. Hoewel Poesjkin zijn lezer telkens op het hart drukt hem niet met Byron te vergelijken, zijn er volop referenties naar Byron. In één van de kladversies noemde hij het appendix een ‘speelse parodie op Childe Harold‘. Zijn speelse toon uit de eerste hoofdstukken is in ieder geval weer terug, gelukkig. In stanza 9 beweert de verteller dat hij over zijn liefde voor exotische landschappen heen is; hij prefereert nu het Russische platteland.

Fictie of realiteit?

De reis die Onegin maakt komt grotendeels overeen met een reis die Poesjkin zelf (vrijwillig deze keer!) in 1829 maakte. Onegin reist van Sint Petersburg naar Moskou en vandaar naar Nizjni Novgorod, waar de levendige marktscène hem niet kan bekoren. Het majestueuze berglandschap van de Kaukasus mist zijn uitwerking niet, maar helaas benadrukt het ook de ‘ennui’ die nog voor Jevgeni in het verschiet ligt. In de Krim neemt de verteller het weer over en mijmert over zijn jeugd. Vervolgens neemt de verteller de lezer mee naar Odessa, waar veel Italianen woonden, en wat Poesjkin’s antwoord was op Byron’s Italië.

Al met al blijft het een vreemd hoofdstuk. Het bevat een aantal prachtige stanza’s, maar draagt bijna niets bij aan het plot van Jevgeni Onegin. En in plaats van ‘Onegin’s Reizen‘ had het net zo goed ‘Poeskin’s Reizen‘ kunnen heten. We zijn een hoop te weten gekomen over hoe zijn reizen, al dan niet opgelegd door de autoriteiten, hem hebben doen groeien als dichter (zoals hij zelf overigens prachtig illustreert in de eerste 7 stanza’s van hoofdstuk 8). De ongetemde Kaukasus met name zou Poesjkin voor de rest van zijn leven inspireren. En pas toen hij Rusland van een afstand zag, kon hij haar charmes naar waarde inschatten en waarderen.

*****

Tekst en foto © Elisabeth van der Meer 2020

Behalve de eerder genoemde werken heb ik Writing at Russia’s Border van Katya Hokanson en Breaking Ground van Sara Dickinson gebruikt.

Het laatste deel in deze serie staat gepland voor Zondag 5 juli. Tot dan!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s